7 bức tranh Đông Hồ treo ngày Tết ý nghĩa mang lại may mắn

Mỗi độ xuân về, người Việt có thói quen mua tranh Đông Hồ trang trí không gian như một cách người xưa gửi gắm lời chúc năm mới sung túc, bình an. Bài viết dưới đây hãy cùng tìm hiểu về thú chơi tranh Đông Hồ ngày Tết và ý nghĩa những bức tranh nổi tiếng được ưa chuộng nhất mỗi dịp Tết Nguyên Đán.

Nguồn gốc thú chơi Tranh Đông Hồ ngày Tết

Vào những ngày giáp Tết, các chợ quê Bắc Bộ xưa rực rỡ sắc màu của những gian hàng bán tranh. Việc mua một bức tranh Đông Hồ treo Tết mang những ý nghĩa văn hóa và tâm linh sâu sắc:

• Sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên: Hình ảnh con trâu, đàn lợn, khóm tre hay đầm sen phản ánh chân thực cuộc sống nông nghiệp lúa nước. Treo tranh trong nhà là cách đưa thiên nhiên, sinh khí của đất trời vào không gian sống.
• Xua đuổi vận hạn, rước lộc vào nhà: Theo quan niệm dân gian, việc gỡ bỏ tranh cũ, dán tranh mới lên tường nhà vào dịp Tết tượng trưng cho việc tống cựu nghênh tân – bỏ lại những xui xẻo của năm cũ, đón nhận sinh khí và may mắn cho năm mới.
• Mong ước giản dị, thiết thực: Không cầu kỳ, hoa mỹ, người xưa treo tranh Đông Hồ để nhắc nhở bản thân và con cháu về đạo lý làm người, đồng thời gửi gắm mong cầu về một cuộc sống no đủ, con đàn cháu đống, gia đạo thuận hòa.

Ý nghĩa những bức tranh Đông Hồ treo ngày Tết ưa chuộng nhất

Mỗi bức tranh Đông Hồ là một lời chúc đầu năm riêng biệt. Dưới đây là những mẫu tranh nổi tiếng nhất để bạn tham khảo trang trí phòng khách hoặc làm quà tặng Tết:

Vinh Hoa – Phú Quý

Đây là bộ tranh đôi chúc tụng tuổi đời hơn 400 năm không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên Đán mang theo khát vọng của người Việt về một mái ấm gia đình thuận hòa, âm dương cân bằng và sinh sôi nảy nở.

Bức Vinh Hoa khắc họa một bé trai nét mặt rạng rỡ ôm gà trống phía sau là chậu hoa cúc. Hình ảnh gà trống tiếng hán là Đại Kê đồng âm với Đại Cát, đại diện cho 5 đức tính của người quân tử kết hợp với hoa cúc, bức tranh mang ngụ ý chúc sinh con trai tài giỏi, tương lai thành đạt.

Bức Phú Quý lại là hình ảnh một bé gái ôm một con vịt to nền sau là chậu hoa sen. Vịt là con vật quen thuộc tượng trưng cho sự no đủ, tài lộc. Kết hợp cùng hoa sen, bức tranh gửi gắm ước mong sinh con gái xinh đẹp, duyên dáng, có cuộc sống sung túc và êm ấm.

Treo cặp tranh này vào ngày Xuân không mang hàm ý khoe khoang mà là lời chúc “Đại cát – Đại lợi” gửi đến gia chủ, chúc một năm mới gia đình thuận hòa, vạn sự sinh sôi nảy nở, con cái khỏe mạnh, thông minh, vẹn tròn hạnh phúc.

Đây là món quà tinh tế dành tặng vợ chồng mới cưới, tặng Tân gia hoặc đem tặng ông bà, cha mẹ dịp Mừng thọ thể hiện ước mong gia đạo an vui, rộn rã tiếng cười trẻ thơ.

Đàn Lợn Âm Dương

Gắn liền với văn hóa nông nghiệp Bắc Bộ từ hơn 4 thế kỷ, Đàn lợn âm dương hay Lợn đàn là một trong những bức tranh kinh điển đại diện cho cái Tết thanh bình của làng quê Việt.

Bức tranh có bố cục kín khắc họa lợn mẹ đang che chở cho 5 lợn con. Điểm nhấn là những vòng xoáy Âm Dương trên đùi và bụng lợn, đại diện cho sự hài hòa của vũ trụ giúp vạn vật sinh sôi. Năm chú lợn con tượng trưng cho Ngũ Hành và Ngũ Phúc thể hiện sự trọn vẹn, viên mãn.

Theo cố nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế, để in được những đường cong to bản, căng tròn và không có nét góc cạnh của đàn lợn, ván in nét đen phải làm bằng gỗ mỡ.

Treo bức Đàn lợn âm dương ngày Tết là gửi gắm khát vọng của người Việt về một cuộc sống ấm no, gia đạo thuận hòa, con đàn cháu đống. Đây cũng là lời chúc khởi đầu năm mới làm ăn phát đạt, sản xuất kinh doanh thuận lợi, tài lộc dồi dào, phúc khí tràn trề.

Lý Ngư Vọng Nguyệt (Cá chép trông trăng)

Nằm trong top những bức tranh bán chạy nhất mỗi dịp Tết thời xưa, Lý ngư vọng nguyệt được đánh giá là một kiệt tác của làng nghề tranh Đông Hồ.

Bức tranh thu hút bằng hình ảnh trung tâm là cá chép đang vươn tới bóng mặt trăng in dưới đáy nước. Trong tiếng Hán, chữ “Ngư” (鯉魚 – Cá chép) phát âm gần giống với “Dư” (餘) trong từ dư dả kết hợp với Nước (Thủy), bức tranh mang ý nghĩa sâu sắc về sự sung túc, của cải dồi dào và nhắc nhở con người giữ tâm sáng, không chạy theo hư ảo.

Treo tranh Lý ngư vọng nguyệt ngày Tết mang 3 lời chúc: một là Niên niên hữu dư; hai là Phúc lộc viên mãn; ba là mượn điển tích “Cá chép hóa rồng” để nhắc nhở, chúc tụng con cháu trong nhà kiên trì học tập, làm việc để đạt được sự thăng tiến vượt bậc.

Đây là quà tặng dành cho đối tác kinh doanh, cấp trên vào dịp Tết hoặc những gia đình có sĩ tử chuẩn bị bước vào các kỳ thi lớn.

Đàn Gà Mẹ Con

Cùng với tranh Lợn đàn, bức Đàn gà mẹ con đã trở thành biểu tượng của dòng tranh Tết hơn 500 năm.

Bức tranh khắc họa hình ảnh gà mẹ mớm mồi cho con là biểu tượng của tình mẫu tử, đức hy sinh của người phụ nữ Việt. Mười chú gà con tượng trưng cho sự trọn vẹn, thập toàn thập mỹ, mang khát vọng con đàn cháu đống.

Các nhà nghiên cứu mỹ thuật dân gian, điển hình như PGS.TS Trang Thanh Hiền, đánh giá rất cao tính “vô thực nhưng hợp lý” của bức tranh. Dù gà mẹ được vẽ to lớn vượt chuẩn sinh học thông thường, nhưng chính điều đó lại tôn lên sự vĩ đại, che chở của người mẹ.

Treo tranh Đàn gà mẹ con vào ngày Tết là gửi gắm lời chúc: gia đạo sum vầy, đoàn tụ; Tài lộc phát đạt; và Bình an.

Tiến Tài – Tiến Lộc

Thuộc nhóm tranh chúc tụng bán chạy nhất mỗi Tết nguyên đán, cặp tranh Tiến tài – Tiến lộc là biểu tượng của nếp sống văn hóa Việt.

Bức Tiến Tài nổi bật với hình ảnh vị Thần Tài mặc áo thụng, đầu đội mũ cánh chuồn, khuôn mặt phúc hậu đang ôm bảng ngọc “Tiến Tài”. Cạnh ngài là tiểu đồng đang dâng lên những nén vàng, nén bạc lớn.

Bức Tiến Lộc thể hiện vị Thần Lộc tay ôm bảng “Tiến Lộc”. Tiểu đồng bên dưới dâng lên mâm ngũ quả và cành tùng tươi tốt.

“Tài” đại diện cho của cải vật chất, tiền tài dồi dào. “Lộc” đại diện cho sự may mắn, bổng lộc và con đường thăng quan tiến chức. Mũ cánh chuồn và áo thụng là bảo chứng cho địa vị quyền quý.

Cặp tranh này là lựa chọn lý tưởng để dành tặng sếp, đối tác kinh doanh nhân dịp Tết. Đây cũng là món quà tân gia và khai trương cửa hàng mang ý nghĩa phát tài phát lộc mạnh mẽ nhất.

Thiên Hạ Thái Bình

Nếu Vinh hoa phú quý là ước mong về con đàn cháu đống thì Thiên hạ thái bình lại thể hiện khát vọng của người nông dân mong cầu Quốc thái dân an không sóng gió để yên tâm làm việc.

Bức tranh với trọng tâm là hình tượng chim công khổng tước kiêu hãnh, bên cạnh là hoa mẫu đơn, góc bức tranh được chữ “Thiên hạ thái bình”.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian hàng đầu như GS. Trần Lâm Biền hay Phan Ngọc Khuê, tranh Đông Hồ mang tính “biểu ý” chứ không “tả thực”. Bức tranh này là đỉnh cao của sự cân bằng Âm Dương – Ngũ Hành.

Treo bức “Thiên Hạ Thái Bình” trước Tết giao thừa là cách để rũ bỏ mọi biến động, sóng gió và trắc trở của năm cũ. Thông điệp bức tranh nhắc nhở “Thái bình” là nền tảng cốt lõi của vạn vật; chỉ khi tâm thế tĩnh tại, môi trường an ổn thì sức khỏe, tài lộc và hạnh phúc mới có thể nảy nở bền vững.

Chợ Quê

Nếu những bức tranh động vật mang ước vọng của gia đình, thì Chợ quê lại phản ảnh đời sống chân thực của người dân nông thôn Bắc Bộ xưa. Không khí này đã đi vào hai câu thơ dưới đây của Đoàn Văn Cừ:

“Người mua bán ra vào đầy cổng chợ

Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau”

Bức tranh tái hiện khung cảnh chợ đình làng ngày giáp Tết, đại diện cho sự gắn kết cộng đồng và các mẹt hàng đầy còn tượng trưng cho mùa màng bội thu.

Treo tranh Chợ Quê ở gian khách là lời cầu chúc cho một năm mới buôn may bán đắt, kinh tế gia đình dồi dào, tấp nập như cảnh chợ phiên, cũng mang thông điệp về sự đoàn viên, xích lại gần nhau của tình làng nghĩa xóm.

Qua bài viết trên Artnam đã giúp các bạn hiểu được chơi tranh Đông Hồ ngày Tết không chỉ là nét đẹp nghệ thuật mà còn là linh hồn văn hóa Việt. Mỗi bức tranh là lời chúc năm mới an khang, thịnh vượng. Giữ gìn và lan tỏa tranh làng Hồ cũng chính là gìn giữ một phần bản sắc dân tộc.